Mühendislik Plastiklerinde Kalıp Çekme Payı (Shrinkage) Hesaplama ve DIN 16742 Uyumu
ABS, PC, POM, PA66 ve PP hammaddelerde boyutsal büzülme oranları, akış yönü/dik yön çekme farkları ve DIN 16742 tolerans grubu seçimi.
Kalıp Çekme Payı (Shrinkage) Neden Kritik Önem Taşır?
Termoplastik hammaddeler, eriyik fazdan katı faza geçerken yoğunluk artışı nedeniyle hacimsel olarak büzülür. Eğer kalıp kaviteleri bu büzülme oranı kadar büyük işlenmezse, kalıptan çıkan parça teknik resim toleranslarının tamamen dışında kalır. Çekme payı hesaplaması parça tasarımı aşamasında CAD modeline doğrudan yansıtılmalıdır.
Amorf ve Yarı-Kristalin Polimerlerin Çekme Davranışı
| Hammadde | Yapı | Ortalama Çekme Payı (%) | Yön Bağımlılığı (Anizotropi) |
|---|---|---|---|
| ABS | Amorf | %0.4 - %0.7 | Düşük (İzotropik) |
| PC (Polikarbonat) | Amorf | %0.5 - %0.8 | Düşük |
| POM (Asetal/Delrin) | Yarı-Kristalin | %1.8 - %2.5 | Orta / Yüksek |
| PP (Polipropilen) | Yarı-Kristalin | %1.2 - %2.2 | Yüksek |
| PA66 + %30 Cam Elyaf | Takviyeli Kompozit | Akış yönü: %0.3 | Dik yön: %0.9 | Çok Yüksek (Çarpılma riski) |
Cam elyaf takviyeli polimerlerde elyaflar akış yönünde yönlenir. Bu durum akış yönünde çekmeyi azaltırken enine yönde çekmeyi üçe katlar; bu fark Moldflow ile hesaplanmazsa parça fiyonk gibi bükülür.
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp kavite ölçüsü hesaplama formülü nedir?
Kavite Ölçüsü = Parça Nominal Ölçüsü × (1 + Çekme Oranı / 100). Örneğin %2 çeken POM için 100 mm parça ölçüsü kalıpta 102.00 mm işlenir.
Ütüleme basıncı çekme payını nasıl etkiler?
Yüksek ütüleme (packing) basıncı ve süresi, kalıp içine ilave eriyik pompalayarak çekme oranını minimum seviyeye indirir.
DIN 16742 standardı neyi belirler?
Plastik enjeksiyon parçalarında malzeme grubuna ve tolerans sınıfına (TG1-TG9) göre kabul edilebilir enjeksiyon imalat toleranslarını tanımlar.